کاین کیمیای هستی قارون کند گدا را

سر آغاز هر نامه نام خداست                                                 که بی نام او نامه یکسر خطاست

با احترام

ربِّ اشْرَحْ لِي صَدْرِي وَ يَسِّرْ لِي أَمْرِي وَ احْلُلْ عُقْدَةً مِنْ لِسانِي يَفْقَهُوا قَوْلِي

پروردگارا سينه‌‏ام را گشاده دار، و كار را بر من آسان كن، گره از زبانم بگشاى تا سخنم را درك كنند.[1]

در ابتدای کلام یاری می جویم از اصل اخلاقی و انسانی مولا امام علی (ع)که امروزه در زبان اخلاق پژوهان  قاعده طلایی نام یافته است ؛ امام علی(ع) در نامه ای خطاب به فرزندش امام حسن‌ مجتبی ع در هنگام بازگشت از جنگ صفین، ، این چنین توصیه می نمایند: "پسرم! خویشتن را معیار و مقیاس قضاوت بین خود و دیگران قرار بده؛ پس آنچه را برای خود دوست می‌داری برای دیگران دوست بدار و آنچه را که برای خود نمی‌پسندی برای دیگران نیز مپسند. ستم مکن؛ همان‌گونه که دوست نداری به تو ستم شود. نیکی کن؛ همان‌طور که دوست داری نسبت به تو نیکی کنند. برای خویشتن چیزی را زشت بدان که همان را برای دیگری قبیح می‌شماری؛ به همان چیزی برای مردم راضی باش که برای خود می‌پسندی."[2]

ونیز یادآور این جمله میشوم که : «با دیگران آنطور رفتار نکن که انتظار داری با تو رفتار کنند. شاید سلیقۀ آنها یکسان نباشد. »[3]

قاعده زرین تربیت فرزندان، خانواده سنگ بنای تربیت و احترام است. چنانچه پیامبر اکرم(ص) فرمودند:« فرزند صالح گلی است از گل های بهشت .»[4]گل حساس و لطیف است ، اسلام به روحیه حساس توجه بسیار زیاد داشته است .واضح است که اگر گل در گلدان پرورش پیدا کند شاداب تر است .پس اساسی ترین نکته در آموزش احترام به فرزندان و خانواده است.یکی از اشتباهات والدین هم این است که گمان می کنند بچه ها وقتی بزرگ شوند ، می توان با صحبت و کتاب یا معاشرت در جامعه هنجارهای اخلاقی را بیاموزند ؛ در حالی که ابتدا باید بذر در گلدان وجود فرزندان کاشته شود تا با مراقبت کامل تبدیل به نهال پرباری شود . یکی از نقش های والدین تولید حرمت برای فرزندان است ،به طوری که پدر در خانواده برای مادر تولید حرمت و احترام می کند و مادر هم در خانواده برای مادر تولید حرمت و احترام می کند .والدین باید بدانند اولین ضربه ای که به حرمت هم وارد می کنند ، خانه را کاروانسرایی می کنند که دران صورت ، بچه ها برای دیگران احترام وحرمت قائل نمی شوند. [5]پدر ها مسئولیت مهمی در تربیت فرزندان دارند .به قول ژوسران اندیشمند فرانسوی : «تاریخ به ما می آموزد که تواناترین ملت ها مللی بوده اند که خانواده در آن ها قوی ترین سازمان را داشته اند ».[6]هرچند مشاهده شده است که در برخی مناطق پدرها رفتار نامناسبی با مادر و یا فرزندان دارند .و آنگونه که شایسته است حرمت مادر را حفظ نمی کنند .هر چند تربیت اخلاقی فرزندان وظیفه مهم والدین و به خصوص پدران است .و دین مبین اسلام زن ومرد را یکسان می داند ،باید به نقش محوری مادران توجه گردد و حقوق مادر در خانه به عنوان مدیر تربیتی حفظ شود .

 سپس روابط اجتماعی و هم سالان درروابط اخلاقی و آداب معاشرت فرزندان تاثیر می گذارد . البته مشاهده شده است که کودکان در خانواده باتربیت صحیح پرورش می یابند،اما وقتی وارد جامعه می شوند ناخود آگاه و یا برای جذب در گروه هم سالان اصول تربیتی خانوادگی را زیر پا می گذارند.و در این جاآموزش و پرورش به عنوان مهم ترین و موثر ترین نهاد آموزشی وظیه تربیت صحیح دانش آموزان را برعهده دارد.اما این نهاد در چهار مقوله سکاندار تعلیم و اصول اخلاقی به دانش آموزان می باشد ،که عبارت است از :

1-    رفتار معلمان

2-    محتوای آموزشی

3-    رفتار هم کلاسی ها

4-    آموزش خانواده

1-    بر پایه باورهای دینی ما، تعلیم و تربیت هدف نخست پیامبران و مهم ترین عامل تكریم انسان است، چون ما پیرو دین مبین اسلام هستیم وپایه تعلیم و تربیت از مبعث پیامبر(ص)، استخراج  می گردد تا مکارم اخلاقی آموزش داده شود .طبق سند تحول بنیادین آموزش و پرورش وتاکید بر نقش معلم (مربی) به عنوان هدایت کننده و اسوه ای امین و بصیر در فرایند تعلیم و تربیت و موثرترین عنصر در تحقق ماموریت‌های نظام تعلیم و تربیت نظام آموزشی ، ابتدا باید توجه نمودبه تربیت معلمانی خلاق با تدبیر و فهیم که خود مصداق تمام نمای کمالات اخلاقی برای دانش آموزان باشند . آموزش ارزشهاي اخلاقي در مدرسه در صورتي ميسر است که معلمان و کارکنان مدرسه به اين ارزشها معتقدباشند، ونیز اهتمام به رفتار پسندیده دانش آموزان و تشویق به موقع و نیز برطرف نمودن رفتار ناپسند با روش های مبتنی بر اصول روانشناسی از وظایف معلمان عزیز در خصوص آموزش احترام به دیگران می باشد.

2-    طبق سند تحول بنیادین مدرسه به عنوان کانون تعلیم وتربیت رسمی عمومی و محل کسب تجربه  های تربیتی تأکید است . کتب درسی آموزش علوم نظری صرف نباشد، بلکه آموزش مهارت های زندگی مورد توجه قرار بگیرد و از دوران پیش دبستان به این مهم توجه شود .

3-    در دوران ابتدایی و نیز نوجوانی دانش آموزان معمولا نیاز به تایید هم سالان دارند،البته  دانش آموزان با اعتماد به نفس پایین ، تحت فشاریا نظرات  همکلاسی ها قرار می گیرند.و چه زیبا  در این بیت شعربیان شده است که« تو اول بگو با کیان زیستی         من آن گه بگویم که تو کیستی.»ناخود آگاه رفتار دوستان در دوران مدرسه بر اخلاق و رفتار همدیگر تاثیر می گذارد.

4-    یکی از عوامل مهم در امر آموزش موارد اخلاقی ، هم سویی خانواده و مدرسه است ؛تا با ایجاد ساز وکارهای مناسب در تربیت دانش آموزان دریک راستا بکوشند .توجه به جلسات آموزش خانواد و محتوای آموزشی آن بسیار مهم است.

یکی دیگر از عوامل بسیار مهم در آموزش اصول اخلاقی به  دانش آموزان (به نظر نویسنده) توجه به نقش آموزشی رسانه ها و فضای مجازی می باشد . زندگی در دنیای امروز بدون رسانه قابل تصور نیست. کودکان ما امروزه در کنارتربیت خانوادگی و تربیت آموزشی در مدارس اوقات زیادی  را در مقابل تلویزیون می گذرانند . ونیز استفاده روزمره نوجوانان و جوانان و حتی کودکان از فضای مجازی باعث شده است، که از فضاهای ناسالم موجود در اینترنت متأثر شوند که این مساله در بلند مدت باعث تغییر رفتار فرد می شود . عدم وجود ناظرو یا عدم آگهی والدین و به دلیل ویژگی های سنی و کنجکاوی های نوجوانان ،نفوذ شبکه های اجتماعی مانند"فیسبوک،وایبر، واتس آپ، لاین،تلگرام و...در بین دانش آموزان بسیار زیاد گردیده است . ورود افراطی به فضای مجازی یکی از عللی است که باعث کاهش روابط اجتماعی و نیزایجاد افسردگی درجوانان و نوجوانان شده .و از سوی دیگر باعث بروز مشکلات در روابط اعضای خانواده ،از جمله ایجاد تنش، مشاجره ونیز بی حرمتی و کاهش اعتماد به بزرگ تر ها به ویژه والدین شده است.

امروزه شیوه‌ها و الگوهای تربیتی که به طور گسترده‌ای شیوه‌های فرزندپروری را دگرگون نموده است، جریان جامعه‌پذیری و شکل‌گیری رگه‌های شخصیتی کودکان است ،که تحت تاثیر عوامل متعددی می باشد ولازم است تدابیر ی جهت تربیت صحیح نسل های این مرزو بوم اندیشید. احترام ومودت ونیز مفاهیم تربیتی  در آیات  نورانی قرآن کریم  و کلام معصومین بیان شده و مامعلمان باید آن را با نگاه خلاق به دانش آموزان انتقال دهیم. در سند تحول بنیادین ساحت های ششگانه تربیتی بیان شده ،وهمه ی ابعاد تربیتی را مورد توجه قرارداده است یعنی در آموزش و پرورش انسانی را تربیت شود ؛که علاوه بر علوم و معارف بشری ، مبانی عبادی و اخلاقی، هنری و زیبا شناختی، زیستی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و ... را فرا گیرد.و در زندگی بکار گیرد .(البته به شرط فراهم شدن امکانات اقتصادی )پس شایسته است که ،تمامی نهادهای آموزشی، خانواده، مدرسه و ... همسو با هم به پرورش اصولی کودکان و نوجوانان بپردازند. تا با دوری آنها از فضاهای نامناسب مجازی ، استعدادهایشان در مسیر درستی رشد یابد.ونیز آموزش و پرورش با توجه به چالش هایی که فراروی نسل نوجوان می باشد به تدوین برنامه‌های تربیتی در مسیر نیازهای نسل جدید بپردازد.بسیار موردتاکید است که ، پیوند دو نهاد خانه و مدرسه مورد توجه قرار بگیرد .

رسانه‌ها به طور عموم مي‌توانند ازجهاتي تأثير مثبت و مؤثر داشته باشند. تلویزیون با تکیه بر مخاطب‌شناسی و انطباق محتوا و شکل پیام‌های خود با واقعیت‌های مخاطب‌ شناختی، ارتباط بهینه‌ای را با طیف وسیع مخاطبان برقرار کرده است.( طبق نظر نویسنده ،تلویزیون مهم ترین رسانه ای است که در کشور ایران بیشترین مخاطب را دارد .)به عنوان وسیله ای برای شکل دادن افکار عمومی، با زیر پوشش قرار دادن معضلات اجتماعی و مسایل مربوط با عرضه برنامه های تفریحی و نمایشی و سریال های آموزنده ونیز توجه خاص به ایام و مناسبت های ملی و مذهبی مانند : تعطیلات نوروز، سریال های ماه رمضان......وتاثیر پذیری نوجوانان از شخصیت های محبوب و هنرمندان خاص ... نقش بسزایی در آموزش مسائل اخلاقی دارد  .[7]